Kasanın içindeki işlemci, RAM, ekran kartı ve sabit disk gibi donanımları önceki derslerde öğrendik. Ancak bu donanımlar, tek başlarına hiçbir şey yapamazlar. Sizin klavyeden bastığınız tuşları algılayan, farenin hareketini ekrana yansıtan ve oyunları çalıştıran yazılımın kendisine İşletim Sistemi (Operating System – OS) denir.
İşletim sistemi, bilgisayar donanımı ile kullanıcının (bizim) iletişim kurmasını sağlayan, bilgisayarı yöneten en temel yazılımdır. Cihazın güç tuşuna bastığınız anda devreye girer ve bilgisayar kapanana kadar tüm arka plan işlerini o yürütür.
🍳 Anlamak İçin Harika Bir Örnek: “Mutfaktaki Usta Aşçı”
Bilgisayar kasasını devasa bir restoranın mutfağı olarak hayal edelim. İşlemci çok yetenekli bir fırın, RAM devasa bir kesme tahtası, Sabit Disk ise ağzına kadar dolu dev bir kiler olsun.
Siz restoranın müşterisi (Kullanıcı) olarak garsondan “Bir makarna istiyorum!” diye sipariş verdiniz. Eğer mutfakta siparişi alıp buzdolabından malzemeyi çıkaracak, kesme tahtasında doğrayacak ve fırını kaç derecede yakacağını bilecek bir Aşçı (İşletim Sistemi) yoksa, o son model fırın ve dolaplar hiçbir işe yaramaz.
İşletim sistemi işte o mutfaktaki usta aşçıdır. Kullanıcıdan (sizden) gelen istekleri alır, hangi donanımın (fırının veya tahtanın) ne zaman kullanılacağına karar verir ve sonunda size yemeği (sonucu) sunar.
En Çok Kullanılan İşletim Sistemleri Nelerdir?
Dünya genelinde kişisel bilgisayarlarda (Masaüstü ve Laptop) en yaygın kullanılan işletim sistemidir. Microsoft firması tarafından geliştirilir.
En büyük avantajı, piyasadaki neredeyse tüm oyunların, donanımların ve programların onun için üretilmiş olmasıdır (Tam uyumluluk). Kapalı kaynak kodlu olduğu için üzerinde değişiklik yapamazsınız, lisansını satın almanız gerekir.
Sadece Apple‘ın kendi ürettiği bilgisayarlarda (MacBook, iMac) bulunan işletim sistemidir. Diğer marka bilgisayarlara yüklenemez.
Tasarım, video kurgu ve profesyonel içerik üreticileri tarafından tercih edilir. Virüslere karşı Windows’a göre daha güvenli olduğu kabul edilir ancak oyun çeşitliliği açısından Windows kadar zengin değildir.
Bir şirket tarafından değil, dünyanın dört bir yanındaki gönüllü yazılımcılar tarafından geliştirilen ücretsiz ve açık kaynak kodlu bir işletim sistemidir.
Kodları herkese açık olduğu için isteyen herkes Linux’u kendi ihtiyacına göre değiştirebilir. (Örneğin Türkiye’nin yerli işletim sistemi Pardus, Linux tabanlıdır). Özellikle sunucularda (server) ve siber güvenlik uzmanları tarafından yoğun olarak kullanılır.
Bilgisayarlar gibi akıllı telefonlarımız da birer işletim sistemine ihtiyaç duyar. Piyasayı iki dev sistem yönetir:
• Android (Google): Linux tabanlıdır. Samsung, Xiaomi, Oppo gibi birçok farklı telefon markası tarafından kullanılır.
• iOS (Apple): Sadece iPhone ve iPad’lerde kullanılır. Kapalı bir sistemdir ve dışarıdan müdahaleye (farklı marka kullanımına) kapalıdır.